Enki Bilal: Εδώ το καλό sci-fi!

θες βράδυ, με θυμάμαι να κοπανάω το κεφάλι μου στα έπιπλα του σπιτιού μου, μήπως και κατεβάσω καμιά ιδέα για ποιον κυριούλη να φιλοξενήσω στην στήλη. Βλέπεις αγαπητέ αναγνώστη, όπως ανέφερα κάτι άρθρα πριν, ο σκληρός του λαπτοπιού μου αποφάσισε να πεθάνει, οπότε έχασα το ηλεκτρονικό μου τεφτέρι με τους ενδιαφέροντες κυρίους, και το αποτέλεσμα είναι να έχω μείνει κάπως μετέωρη. Μετά το λάπτοπ έφαγε ολικό breakdown οπότε από αρθρογραφικής σκοπιάς βρίσκομαι κάπου στο διάστημα μόνο με την στολή αστροναύτη και ένα στριγκ.

Έτσι που λες, την στιγμή που άρχισα να κάνω συνειρμούς με διαστήματα και στολές αστροναυτών η λατρεμένη εδώ στο site Θεά Έριδα μου έστειλε την λύση: “Γράψε για τον αγαπημένο σου κομίστα βρε κουτό!“

Yar, yar, από όσα κόμικς και αν έχω διαβάσει -μην φανταστείς δεν είναι και πολλά, μια μικρή βιβλιοθήκη σαλονιού περίπου- τα πνευματικά τέκνα του Enki Bilal είναι από αυτά που με έχουν συγκινήσει περισσότερο στο σύνολο τους. Ήταν έρωτας με το πρώτο ξεφύλλισμα που εξελίχθηκε σε παντοτινή αγάπη από την πρώτη ανάγνωση. Ακόμα με θυμάμαι να ανατριχιάζω διαβάζοντας την πρώτη σελίδα του “Dormant Beast“. Μπορώ να γράψω ολόκληρο κατεβατό εξυμνώντας τον εν λόγω δημιουργό και την δουλειά του, αλλά θα αρκεστώ σε βιογραφία, μιας και ο Bilal είναι τόσο υπέρτατος, που το έργο του μιλάει από μόνο του, τιμητικά για την αφεντιά του.

Για όσους αναγνώστες μας δεν σκαμπάζουν μία από κόμικς (έχουμε και τέτοιους αναγνώστες είμαι σίγουρη) ο Enki Bilal είναι ένας από τους πιο γνωστούς δημιουργούς κόμικς της ευρωπαϊκής sci-fi σκηνής, ενώ πέρα από την “Ένατη Τέχνη” έχει απλώσει τα ταλαντούχα χέρια του και προς κινηματογράφο μεριά, με πιο γνωστή του δημιουργία στο ευρύ κοινό το “Immortel” (Ad Vitam) παραγωγής 2004 και βασισμένο στο κόμικ του “Nikopol Trilogy“.

Όμως ας μην αρχίσω να σε πρήζω με την δουλειά από τώρα. Θα με υποστείς σε αυτό το πόστο παρακάτω. Πάμε κατ’ αρχάς να ρίξουμε μια ματιά στα βιογραφικά στοιχεία του λατρεμένου Enki.

εννήθηκε στις 7 Οκτωβρίου του 1951 στο Βελιγράδι. Το όνομα με το οποίο θα τον συναντήσει κανείς στα γραφειοκρατικά κιτάπια είναι “Enes Bilalovic“. Η μητέρα του είχε καταγωγή από Σλοβακία ενώ ο πατέρας του ήταν Βόσνιος και για μια περίοδο έραβε τα κουστούμια του Tito. Όταν ο μικρός Enki ήταν 5 ετών, ο πατέρας του έφυγε στο Παρίσι, αφήνοντας την σύζυγο του, μαζί με τον Enki και την αδερφή του πίσω στην Γιουγκοσλαβία. Ο μικρός Enki από τότε ασχολούνταν με την ζωγραφική “όπως όλα τα παιδιά” κατά την άποψη του ίδιου.

Σχεδόν μια 5ετία μετά την μετανάστευση του πατέρα του στην Γαλλία, είχαν αρχίσει να κινούνται αργά και βασανιστικά οι διαδικασίες για να μπορέσει και η υπόλοιπη οικογένεια Bilalovic να μεταναστεύσει στην Πόλη του Φωτός. Η όλη διαδικασία επιταχύνθηκε από μια βλακίτσα που έκανε ο Enki. Μιλώντας με την δασκάλα του στο σχολείο ανέφερε πως “Έτσι κι αλλιώς, εμείς σε λίγο καιρό θα φύγουμε!” και η δασκάλα του πήγε στην μητέρα του για να συζητήσει το εν λόγω θέμα και να δώσει χείρα βοηθείας. Ο άντρας της βλέπεις. μπορούσε να επισπεύσει τα διαδικαστικά. Και έτσι έγινε, μόνο που ο Enki και η οικογένεια του χρειάστηκε να ξεσηκωθούν απότομα από το σπίτι τους και να κουβαληθούν στην Γαλλία σε ένα δύσκολο 40ωρο ταξίδι με τρένο. Φτάνοντας στην Γαλλία υπέστη ακόμα μεγαλύτερο σοκ από αυτό του φευγιού, μιας και εκεί τον περίμεναν (πέρα από ένας πατέρας τον οποίο δεν αισθανόταν “οικείο”), μια ξένη χώρα, με ξένη γλώσσα και δύσκολες συνθήκες διαβίωσης στην εργατική συνοικία στα περίχωρα του Παρισιού. Απογοήτευση για όλους το Παρίσι, ήταν μια από τις αφορμές για ενδοοικογενειακή βαβούρα και η αρχή του τέλους για την σχέση των γονιών του.

Ο μικρός Enki τότε, στα τελειώματα της παιδικής του ηλικίας και στο μπάσιμο της εφηβείας έψαχνε -έστω και μη συνειδητά- τρόπους διαφυγής από όλη αυτή την μιζέρια. Η διαφυγή του λοιπόν ήταν η αφοσίωση του στην ζωγραφική αλλά και τα κόμικς. Ξεκοκάλιζε μετά μανίας όποιο γαλλικό κόμικ έπεφτε στα χέρια του (έχουν πλεόνασμα από αυτά, εκεί στην Γαλλία άλλωστε) και μέσω αυτών μάλιστα έμαθε να μιλάει γαλλικά φαρσί. Σκέψου ότι γούσταρε τόσο πολύ αυτή την γλώσσα που, αν και μετανάστης, ήταν ο καλύτερος μαθητής στα φιλολογικά μαθήματα. Άπαικτος από πιτσιρίκι ο κύριος.

Σελίδα από το "The Town That Didn't Exist"

Χοπ! Ο Enki! Εδώ δυστυχώς δεν φαίνεται το εκφραστικό του προφίλ

Στα 15 του περίπου, πήρε το θάρρος να κλείσει ραντεβού με τον Goscinny (τον σχεδιαστή του “Αστερίξ” μπρε!) στα γραφεία του περιοδικού “Pilote”. Ο Goscinny του έδωσε kudos για την δουλειά του, τον παρότρυνε να συνεχίσει να σχεδιάζει, αλλά τον συμβούλεψε πρώτα να τελειώσει με το σχολείο και μετά να ασχοληθεί επαγγελματικά με το αντικείμενο. Μπορείς να φανταστείς πως ο μικρός Enki μετά την συνάντηση αυτή πετούσε από την χαρά του.

Τελικά το 1972 δημοσίευσε την πρώτη του ιστορία μικρού μήκους στο Pilote με τίτλο “L’appel des étoiles” (The Call of the Stars). Στα γραφεία του περιοδικού, γνώρισε και τον Pierre Christin με τον οποίο είχε μια μακρόχρονη και καρποφόρα συνεργασία. Τέκνα της συνεργασίας τους ήταν η τριλογία που περιλαμβάνει τα “La Croisière des oubliés” (The Cruise of Lost Souls, 1975), “Le Vaisseau de pierre” (Ship of Stone, 1976) και “La ville qui n’existait pas” (The Town That Didn’t Exist, 1977).

Μετέπειτα έχουμε το “Les Phalanges de l’orde noir” (The Black Order Brigade, 1979). Άλλοι τίτλοι γραμμένοι από τον Christin και σχεδιασμένοι από τον Bilal είναι το “Mémoires d’outre-espace” (Memories from Outer Space, 1978), το “Coeurs sanglants et autres faits divers” (Bleeding Hearts and Other Stories, 1988) και το “Mémoires d’autre temps” (Memories From Other Times, 1996), τα οποία περιέχουν διάφορες μικρές ιστορίες. Μάλιστα τα δύο “Memories” κυκλοφορούν μαζί σε ένα μικρό soft-cover τομάκι από την Humanoids Publishing. Και για να τελειώνουμε με αυτήν την κατά τ’ άλλα όμορφη συνεργασία, κοινά πνευματικά τους πιτσιρδέλια είναι επίσης το “Partie de chasse” (The Hunting Party, 1983) και το σχετικά πρόσφατο “Townscapes” (2004) το οποίο είναι reprint της τριλογίας που δημιούργησαν τα παλικάρια μας.

Εξώφυλλο του "The Hunting Party"

Μετά από αυτές τις ομορφιές, γραμμένες από το χέρι του Christin, ο Enki μάλλον αποφάσισε να απογαλακτιστεί σεναριακά και να δουλέψει πάνω σε δικές του ιδέες. Έτσι με αργά και σεμνά βήματα άρχισε να εκδίδει κόμικς εξ’ ολοκλήρου δικής του έμπνευσης, με πρώτη μεγαλεπήβολη και παράλληλα πετυχημένη προσπάθεια, τον πρώτο τόμο της πασίγνωστης Τριλογίας του Nikopol το “La Foire aux immortels” (The Carnival of the Immortals, 1980). Η εν λόγω τριλογία ολοκληρώθηκε μετά από 12 χρόνια, εν έτη 1992.

Μέσα στην 6ετία από το πρώτο μέρος της τριλογίας στο δεύτερο -”La Femme piege” (The Woman Trap, 1986)- το σχεδιαστικό στυλ του Bilal άρχισε να μεταλλάσσεται ραγδαία και να αποκτάει μια πολύ ιδιαίτερη όψη και ταυτότητα. Πραγματικά αν έχεις τσεκάρει τις πρώτες του δουλειές και τις δουλειές του από τα μέσα των 80′s και μετά, μπορείς να αρχίζεις να αναφωνείς “it’s not the same person!“: Από το ψυχαναγκαστικό μοεμπιίστικο σχέδιο με την ακουαρέλα και τις πολλές γραφές πέρασε σε μια φάση αέρινη, πιο abstract με χρήση μικτών υλικών (βάζω-ότι-βρίσκω-στο-workspace-μου-πάνω-στο-χαρτί) η οποία πραγματικά προκαλεί στο Ανό -και σε πολλούς άλλους- οπτικό οργασμό. Όπως σου ανέφερα η τριλογία αυτή τελείωσε το 1992 με το “Froid Equateur” (Cold Equator)

Καρέ από τον πρώτο τόμο της Τριλογίας

Αφισάκι του "Tykho Moon" με μπιλαλική αισθητική

αράλληλα ο Bilal άρχισε να χώνει την εκφραστική του μύτη και στον κινηματογράφο. Η πρώτη ταινία που σκηνοθέτησε ήταν το “Bunker Palace Hotel” το 1989, η οποία γυρίστηκε στο Βελιγράδι και -guess what- στο γράψιμο του σεναρίου πήρε μέρος και ο Pierre Christin. Μεγάλος έρωτας αυτοί οι δύο. Επτά χρόνια αργότερα, το 1996, γύρισε την δεύτερη ταινία του το “Tykho Moon“, μια -κατά την γραφούσα- όμορφη ταινία, που οπτικά και σεναριακά συμβαδίζει με το ύφος των κόμικς του Bilal.

Παρεμπιπτόντως για όσους δεν έχουν διαβάσει ποτέ Bilal, ας παρουσιάσω λίγο τις σεναριακές σταθερές των έργων του: σχεδόν πάντα έχουν να κάνουν με μεταποκαλυπτικές ή δυστοπικές κοινωνίες, οι οποίες μαστίζονται από παλαβούς δικτάτορες, απειλούνται από παλαβούς εφευρέτες και θρησκευτικό-ταλιμπανιστικά-σκοταδιστικά τάγματα. Επίσης πολύ συχνά υπάρχουν αναφορές στο Παρίσι και την Γιουγκοσλαβία καθώς και “πήγαινε-έλα” των πρωταγωνιστών σε αυτά τα δύο μέρη. Λογικό το βρίσκω να μπλέκει αυτές τις δύο τοποθεσίες μέσα στα έργα του, αν και ο ίδιος διηγείται πως δεν νιώθει πλέον κανένα νόστο για την πατρίδα του μετά τον πόλεμο. Όλη αυτή η συμφορά λέει πως τον έκανε να αποταχθεί κάθε έννοια “πατριωτισμού”.

υνεχίζοντας όμως την αναδρομή μας πάνω στην δουλειά του Bilal, τον βρίσκουμε το 1998 να εκδίδει το πρώτο μέρος της Τετραλογίας του Hatzfeld (γνωστή και ως “Τετραλογία του Τέρατος“) το “Le Sommeil du Monstre” (The Dormant Beast). Σεναριακά και σχεδιαστικά πανέμορφη τετραλογία, έχει να κάνει με τον Nike Hatzfeld, έναν “ειδικό της μνήμης” που θυμάται κάθε λεπτομέρεια της ζωής του από την στιγμή που γεννήθηκε και παράλληλα ψάχνει τα δύο χαμένα του “αδέρφια”, δύο παιδιά με τα οποία βρέθηκε στο ίδιο νοσοκομείο στο Σαράγεβο όταν ήταν 18 ημερών και ορκίστηκε πως “θα τα προστατεύει για πάντα“. Στον πρώτο αυτό τόμο, πέρα του ξετυλίγματος της παροντικής πλοκής υπάρχει και η “αντίστροφη μέτρηση” στην μνήμη του Nike, ο οποίος ανακαλεί σταδιακά τα γεγονότα από την 18η ημέρα της ύπαρξης του, μέχρι την στιγμή της γέννησης του. Οι υπόλοιποι τρεις τόμοι -”32 Decembre” (December 23, 2003), “Randez-vous a Paris” (2006), και “Quatre?“(Four?, 2007) συνεχίζουν την ίδια ιστορία ο καθένας με το δικό του ιδιαίτερο αφηγηματικό μοτίβο.

Αφισάκι του Immortel.

Το 2004, ο Bilal σκηνοθέτησε το “Immortel” το οποίο βασίζεται σε μια παραλλαγή του Nikopol Trilogy. Ναι, είναι από εκείνες τις ταινίες που κάνουν τους βιβλιόφιλους/κομιξάκιδες να ωρύονται υστερικά “ΜΑ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ!“. Συγνώμη αναγνώστα μου, ο ίδιος ο Enki θέλησε να αποδομήσει το σενάριο της τριλογίας και να βγάλει κάτι διαφορετικό από αυτό. Ποιος είσαι εσύ για να αμφισβητήσεις την Θεϊκή Του Κρίση; Πιο πρόσφατο λουλούδι της φιλμογραφίας του είναι το “CineMonster” παραγωγής του 2007 για το οποίο όμως δεν βρήκα τίποτα το ιδιαίτερο στα internets.

Πιο πρόσφατα του έργα είναι το “Animal’Z” το 2009 και το “Julia and Roem” το 2011 (που δεν έχει πέσει ακόμα στα χέρια μου. Ντροπή!). Παράλληλα ο Bilal έχει βραβευτεί καμιά 10αριά φορές από διάφορες διοργανώσεις για την δουλειά του (τρεις από αυτές ήταν στο φεστιβάλ της Angouleme) και συνεχίζει ακάθεκτος να δημιουργεί και να εκδίδει τις γαματοσύνες του, πράγμα που του ευχόμαστε να κάνει για πολύ καιρό ακόμα.

"Julia and Roem" η πιο πρόσφατη δημιουργία του θείου. Το εξώφυλλο και ο τίτλος με προϊδεάζουν για λαβ στόρυ. Αν το έχει διαβάσει κάποιος να μας διαφωτίσει.

Πριν σας αφήσω, ορίστε ένα βιντεάκι με τον master να δουλεύει πάνω στο Dormant Beast. Enjoy!