Gustav Klimt: Ο μεγάλος ζωγράφος της Art Nouveau

Gustav Klimt. Τον ξέρουν μέχρι και οι πέτρες. Εκείνο το καταραμένο “Το Φιλί” δε, το έχουμε δει σε κούπες, σουβέρ, ταπετσαρίες, πιατέλες, δίσκους, σκουλαρίκια, γαλότσες, κωλόχαρτα και σε οποιαδήποτε άλλη επιφάνεια μπορεί να χωρέσει ο μικρός μας νους. Οι wannabe φιλότεχνοι γνωρίζουν και τα βασικά για την πάρτη του: κύριος εκπρόσωπος του κινήματος της Art Nouveau, συμβολιστής, με εμμονή στην γυναικεία φιγούρα και τη σεξουαλικότητα της, τα έργα του χαρακτηρίζονται από έντονο ερωτισμό και ύπαρξη του διακοσμητικού στοιχείου.

Εντάξει, όλα τα παραπάνω ισχύουν και καλό είναι να τα γνωρίζουν ακόμα και οι wannabe-δες (αρκεί να μην μας τα τρίβουν επιδεικτικά στα μούτρα). Όμως πέρα αυτών τι άλλο αξιοσημείωτο έχει αυτός ο κυριούλης ώστε να μας απασχολήσει; Ο ίδιος θα έλεγε πως πέρα από την δουλειά του, δεν υπάρχει τίποτα άξιο λόγου γύρω από το άτομο του.

Το μικρό Ανό θα έρθει με το παιδικό του πείσμα για να διαφωνήσει. Ήταν εξαιρετικό τυπάκι ο Klimt, αξίζει να τον τιμήσουμε και να ρίξουμε μια ματιά στη ζωή και στο έργο του.

εννήθηκε στις 14 Ιουλίου του 1862 στο Baumgarten, μια μικρή πόλη κοντά στη Βιέννη. Ο πατέρας του, Ernst Klimt, καταγόταν από την Μποεμία, ήταν χαράκτης χρυσού και μαζί με την σύζυγο του Anna Finster εκτός από τον μικρό Gustav είχαν φέρει στον κόσμο άλλα 6 νιάνιαρα. Παρά την ειδικότητα του μπαμπά Ernst, η οικογένεια Klimt είχε πενιχρά οικονομικά. Τα παιδικά του χρόνια, ο μικρός Gustav τα πέρασε μέσα σε μεγάλη φτώχεια και με συνεχείς μετακομίσεις, αφού οι δικοί του βρισκόταν συνεχώς σε αναζήτηση κατοικίας που θα την άντεχε το πορτοφόλι τους (άσχετα αν πάντα κατέληγαν σε μικρές σκοτεινές τρύπες, αποκαλούμενες “διαμερίσματα”).

O Gustav έδειξε από πολύ μικρή ηλικία το ζωγραφικό του ταλέντο, το οποίο και καλλιέργησε. Στα 14 του παράτησε το σχολείο και γράφτηκε στο τοπικό καλλιτεχνικό λύκειο. Εκεί μέσα απέδειξε πως ήταν αστέρι και την ίδια χρονιά έκανε αίτηση για να γραφτεί στο Kunstgewerbeschule (School of Arts and Crafts αγγλιστί) και -ω, μα δεν μου κάνει καμία εντύπωση- τον δέχτηκαν. Αλάνι το πιτσιρίκι. Εκεί μέσα έβαλε τον κωλαράκο του κάτω και εξασκήθηκε αγόγγυστα στην ακαδημαϊκή ζωγραφική. Το 1877 ο μικρός του αδερφός Ernst, έγινε επίσης δεκτός στην σχολή (ούτε εγώ ξέρω πως γίνεται δαύτος να έχει το ίδιο όνομα με τον πατέρα του, μην με κοιτάτε περίεργα). Τρία χρόνια αργότερα, οι αδερφοί Klimt μαζί με ένα άλλο παλικαράκι από την σχολή, τον Franz Matsch αποφάσισαν να συνεργαστούν δουλεύοντας από κοινού πάνω σε διάφορες παραγγελίες — να σημειώσουμε πως ο Gustav ήδη έβγαζε καλά λεφτά πουλώντας τα έργα του. Τέλος πάντων αυτή η τριμελής ομάδα ήταν γνωστή ως “Company of Artists” και μπορούμε να πούμε πως “είχε αρκετό ψωμί”.

Ο Gustav εν τέλει αποφοίτησε από το Kunstgewerbeschule το 1883 με ειδικότητα πάνω στις τοιχογραφίες. Τελειώνοντας με την σχολή συνέχισε να δουλεύει με τον αδερφό του και τον Matsch υπό την χορηγία διάφορων πατρώνων κερδίζοντας τα προς το ζην.

Το 1888 παρασημοφορήθηκε από τον Αυτοκράτορα Franz Joseph της Αυστρίας για τις τοιχογραφίες του στο Burgtheater (το κτήριο του εθνικού θεάτρου της Αυστρίας) και έγινε επίτιμο μέλος του Πανεπιστημίου του Μόναχο και του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Σε μερικά μέρη του κόσμου και υπό ορισμένες συνθήκες “η δουλειά ανταμείβεται” όπως βλέπεις.

1891 ο Ernst (ο αδερφός όχι ο πατέρας) παντρεύτηκε την Helene Floge και εξαιτίας αυτού του γάμου ο Gustav γνώρισε την Emilie Louise Floge, η οποία τότε ήταν μόλις 17 ετών και έμελλε να γίνει μεγάλο όνομα στους κύκλους της μόδας τα επόμενα χρόνια, άλλα και σύντροφος ζωής τους Gustav.

Ο έρωτας τους πρέπει να ήταν κεραυνοβόλος. Η Emilie ήταν η μούσα του, το άλλο του μισό. Βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι ο Gustav έπαψε να χώνεται κάτω από τις φούστες άλλων δεσποινίδων. Τα κουτσομπολιά λένε ότι ήταν ακόρεστος ερωτύλος. Παρόλα αυτά “όλες οι άλλες ήταν μόνο για ένα πήδημα” η Emilie ήταν σταθερή αξία. Ωστόσο, πολλοί αμφιβάλλουν για τη ύπαρξη σεξουαλικών σχέσεων μεταξύ του Gustav και της Emilie και επιμένουν πως ήταν κάτι πλατωνικό. Μπορεί και ναι μπορεί και όχι, με σιγουριά δεν μπορούμε να πούμε τίποτα.

Το αστείο είναι πως ο Gustav παρά το ότι πηδούσε τα απήδητα και έσπερνε παντού μούλικα (τουλάχιστον 14 παιδάκια είχαν βγει απ’ τα σακούλια του) η ερωτική του ζωή δεν είχε προκαλέσει ποτέ κάποιο σκάνδαλο. Φαίνεται αξιοπερίεργο, αλλά ο δικός μας ήταν ιδιαίτερα διακριτικός σε αυτό το ζήτημα.

Τον επόμενο χρόνο ο αδερφός του και ο πατέρας του πεθαίνουν και ο Gustav αναλαμβάνει την προστασία των οικογενειών που άφησαν πίσω.

Όπως σου ανέφερα δύο αράδες παραπάνω η σεξουαλική ζωή του Gustav ποτέ δεν δημιούργησε σκάνδαλο, η ίδια η σεξουαλικότητα του όμως, έτσι πως εκφραζόταν μέσα από το έργο του, σκανδάλιζε την κοινή γνώμη. Η αρχή έγινε το 1894, όπου δούλευε ένα τρίπτυχο που θα κοσμούσε την μεγάλη σάλα του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Οι τρεις πίνακες που απεικόνιζαν την Φιλοσοφία, την Ιατρική και την Νομική, παρουσιάστηκαν διαδοχικά και απέσπασαν τις ίδιες φρικαρισμένες αντιδράσεις από ακαδημαϊκούς, καλλιτεχνικούς και θρησκευτικούς κύκλους.

Χαρακτηρίστηκαν πορνογραφικοι, ειπώθηκε πως ήταν ασαφείς ιδέες δοσμένες με ασαφείς φόρμες, που δεν υπογράμμιζαν τις αρετές των επιστημών, αλλά δήλωναν πως ο άνθρωπος ποτέ δεν θα καταφέρει να λύσει εξ’ ολοκλήρου τα μυστήρια της ζωής και του σύμπαντος και ότι είναι καταδικασμένος σε έναν κύκλο γέννησης, συνουσίας και θανάτου. Ο Karl Kraus λασπολογούσε εναντίων του Klimt και της δουλειάς του σε κάθε ευκαιρία που του δινόταν. Όλη η “διανόηση” της Βιέννης τον δακτυλοέδειχνε. Και εκείνος τους έδειξε τις καρπερές του αρχιδάρες και το 1899 ζωγράφισε τη “Γυμνή Αλήθεια” (Nuda Veritas).

Το τρίπτυχο: Φιλοσοφία, Ιατρική, Νομική.

Η παραπάνω εικόνα, απεικονίζει το τρίπτυχο: Φιλοσοφία, Ιατρική, Νομική. Δυστυχώς τα πρωτότυπα αυτών των τόσο αμφιλεγόμενων έργων του Klimt καταστράφηκαν κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, όταν τα παλικάρια των SS είχαν τη φαεινή ιδέα να πυρπολήσουν το σπίτι της Floge. Έτσι μας έχουν μείνει μόνο ασπρόμαυρες φωτογραφίες και προσπάθειες αντιγραφής τους. By the way, ο Hitler δεν γούσταρε Klimt, όχι γιατί τον έβρισκε “πορνογράφο”, αλλά γιατί πολλά μοντέλα του ήταν εβραϊκής καταγωγής — πιο αντισημίτης πεθαίνεις.

Η Αλήθεια όντως έστεκε γυμνή, κοκκινομάλλα και αισθησιακή, με ένα φίδι στα πόδια της, έναν καθρέφτη στα χέρια της και στο πάνω μέρος του πίνακα φιγούραρε ένα quote του Friedrich Schiller:

Go, go Klimt!

υσικά μετά από αυτό το πατιρντί, ο Klimt γύρισε τις πλάτες του στους δημόσιους εργοδότες και στράφηκε προς ιδιώτες που τον ικανοποιούσαν και τους ικανοποιούσε.

Φωτογραφία του Klimt, τραβηγμένη την χρονιά που έφυγε από την Απόσχιση.

Συν τοις άλλοις το 1897 έγινε ιδρυτικό μέλος της Vienna Secession (Απόσχιση της Βιέννης). Το εν λόγω κίνημα είχε σαν σκοπό την υποστήριξη νέων καλλιτεχνών, την αποτίναξη της ακαδημαϊκής νόρμας και τη διεύρυνση των καλλιτεχνικών οριζόντων των μελών του. Κάθε καρυδιάς καρύδι μπορούσε να δημιουργήσει και να εκφραστεί ελεύθερα μέσα στην Απόσχιση. Νατουραλιστές, ρεαλιστές και συμβολιστές συνυπήρχαν και δημιουργούσαν. Μέχρι ενός σημείου βέβαια. Η ανθρώπινη φύση άλλωστε ψοφάει για ίντριγκα.

Βέβαια πριν αρχίσουν τα προβλήματα με την Απόσχιση, ο Gustav πέρασε μια δημιουργικότατη περίοδο: εκθέσεις, άρθρα για το Ver Sancrum (το περιοδικό του κινήματος), πάμπολλα πορτραίτα κυριών της αστικής τάξης (που άλλωστε υπερασπιζόταν με νύχια και με δόντια την Απόσχιση). Επίσης εκείνη την περίοδο άρχισε να περνάει και την περίφημη “χρυσή φάση” του.

Φύλλα χρυσού μανίτσα μου! Φύλλα χρυσού παντού! Τόσα φύλλα χρυσού που ακόμα και ο Μίδας αν τα έβλεπε θα πάθαινε αλλεργικό σοκ. Τα έργα αυτής της φάσης είναι και τα πιο αναγνωρίσιμα έργα του Klimt για εμάς τους κοινούς θνητούς. Η “Ιουδίθ“, το “Πορτραίτο της Adele Bloch Bauer“, η “Δανάη” και φυσικά το “Φιλί“. Αυτό το βαριόμοιρο το Φιλί που, που να το ήξερε ο Gustav, ότι το έχεις τυπωμένο στην κούπα σου και το σαλιώνεις κάθε πρωί πίνοντας καφέ — βέβαια το μικρό Ανό θα συγκρατηθεί και δεν θα πέσει σε ιερό παραλήρημα βρίζοντας όσους εκπορνεύουν την τέχνη του θείου Gustav αποτυπώνοντας τα σε όποια ανέπνευστη επιφάνεια τους κάτσει. Ούτε όσους αγοράζουν αυτά τα βλάσφημα εξαμβλώματα. Το Ανό πρέπει να συνεχίσει την βιογραφία του θείου.

Που λες, όπως είναι φυσικό, παρά το ότι υπήρχαν οι καλύτερες προθέσεις και προϋποθέσεις για την ύπαρξη και την ανάπτυξη της Απόσχισης, όταν πολλοί καλλιτέχνες μπλέκουν τα μπούτια τους και μπαλαμουτιάζονται εικαστικά, κάποια στιγμή αρχίζουν τα καυγαδάκια. Tα οποία εξελίσσονται σε ξεμαλλιάσματα. Kαι καταλήγουν στο “να πάτε να γαμηθείτε, δεν σας ξαναμιλάω μουνόπανα“.

Τα προβλήματα άρχισαν γύρω στο 1905 και εν τέλει το 1908 ο Gustav μάζεψε τα πινελάκια του και τα χρυσόφυλλά του και αποσχίστηκε. Μαζί του την έκαναν και άλλα μέλη του κινήματος και από εκεί και μετά η όλη κατάσταση για την Απόσχιση πήρε την κάτω βόλτα.

Ο Gustav όμως συνέχισε να διαπρέπει. Με κάποια άλλα πρώην μέλη της Απόσχισης ίδρυσε το Kunstschau (Art Show) Οι ιδιώτες πατρόνες της αστικής τάξης δεν τον άφηναν ποτέ χωρίς δουλειά. Αυτός περνούσε τις μέρες του στο εργαστήρι του, φορώντας την επική του ρόμπα και τα σανδάλια του, ζωγραφίζοντας (ίσως κουτουπώνοντας την Emilie ή οποιαδήποτε άλλη κοπέλα του είχε γυαλίσει εκείνο τον καιρό) και αποφεύγοντας πάση θυσία τους καλλιτεχνοτέτοιους της Βιέννης και τις μαζώξεις τους. Ο ίδιος φαίνεται να μην έχει ιδιαίτερες φιλοδοξίες πέρα από το να δημιουργεί, δεν θεωρούσε τον εαυτό του “υψηλή διανόηση” όπως τείνουν να κάνουν οι καλλιτέχνες, δεν τον θεωρούσε καν κάτι το αξιοσημείωτο. Το μόνο που άξιζε για αυτόν ήταν η δουλειά του. Και τι δουλειά! Όντας στην αρχή της σταδιοδρομίας του ακαδημαϊκός και τεχνοκράτης, δεν είχε κανένα πρόβλημα να το γυρίσει στον συμβολισμό και στη διακοσμητικότητα και να το κάνει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Βέβαια δεν είχε την καλλιτεχνική-κοινωνική του ζωή τελείως στην απ’ έξω. Για την ακρίβεια το 1909 ήρθε σε επαφή με τον Toulouse-Lautrec και το έργο των φωβιστών. Και την επόμενη χρονιά έκανε ένα μεγάλο καλλιτεχνικό “μπαμ” στην 9^η Μπιενάλε της Βενετίας. Α! Και το 1911 στην Διεθνή Έκθεση Τέχνης στην Ρώμη ο πίνακας του “Θάνατος και Ζωή” απέσπασε το πρώτο βραβείο.

κυλούσαν σε χρυσές και ροδαλές αποχρώσεις για τον Gustav. Αλλά μετά ήρθε το πρώτο χτύπημα: το 1915 έχασε τη μητέρα του. Παράλληλα άρχισε να έχει και ο ίδιος θέματα υγείας. Και το 1918 ήρθε το εγκεφαλικό, εξαιτίας του οποίου παρέλυσε η δεξιά πλευρά του σώματος του. Ακολούθησε η κυρία πνευμονία και εν τέλει ο Gustav αποδήμησε για τον Παράδεισο των Ηδονιστών στις 6 Φεβρουαρίου της ίδιας χρονιάς, εξαιτίας της Ισπανικής γρίπης που εκείνη τη περίοδο, αποφάσισε να βγει έξω και θα θερίσει.

Όμως, παρά το θλιβερό τέλος, ο Gustav Klimt έζησε μια ζωή γεμάτη. Γεμάτη τέχνη, χρώμα, ηδονή, χρυσόφυλλα και έρωτα.

Άσχετα με την δική του μετριοφροσύνη -που καλά έκανε και υπήρχε-, ο θείος ήταν και γαμώ τα παιδιά, έκανε αυτό που τραβούσε η ψυχή του, χωρίς να τον νοιάζει τίποτε άλλο, πέτυχε, άφησε σπουδαίο έργο πίσω του. Τώρα το ότι εδώ και κάποια χρόνια έχουμε δει αναπαραγωγές του έργου του σε υπερτιμημένο και κακόγουστο merchandise, είναι μια άλλη ιστορία.

Το θέμα είναι ότι ο θείος μας αποδεικνύει πως τα χιλιοτραγουδισμένα χιτάκια “ακολούθησε τα όνειρα σου” και “κάνε ότι θέλεις αρκεί να είσαι ευτυχισμένος” μπορούν να μπουν σε εφαρμογή. Το θέμα είναι να τολμήσει κανείς να τα εφαρμόσει…

Όχι σήμερα δεν βρήκα trivia να σας ταΐσω μικροί μου κανάγιες…