Wassily Kandinsky: Ο δρόμος προς την αφαίρεση

η μουσική μπορούσε να αποδοθεί με χρώματα, τότε δεν θα μπορούσα να φανταστώ άλλες εικόνες από εκείνες του Ρώσου ζωγράφου Wassily Kandinsky.

Οι συνθέσεις του μοιάζουν να στροβιλίζονται μέσα σε ένα σιωπηλό ρυθμό, διατηρώντας πάντα την αρμονία τους.

Ο Kandinsky είναι ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες των αρχών του 20^ου  αιώνα και το έργο του θεωρείται καταλυτικό για το μοντερνιστικό κίνημα. Συνέθεσε μια επαναστατική, τόσο χρωματικά όσο και μορφολογικά, εικαστική γλώσσα, ξεκινώντας από αναγνωρίσιμες παραστατικές εικόνες και φτάνοντας σε καθαρές αφηρημένες φόρμες.

Γεννήθηκε στην Μόσχα το 1866 όπου σπούδασε οικονομικά και νομική. Ξεκίνησε γρήγορα μια ακαδημαϊκή καριέρα διδάσκοντας στην νομική σχολή ,που όμως εγκατέλειψε το 1896, σε ηλικία 30 ετών για να ασχοληθεί με το πραγματικό του πάθος: τη τέχνη.

Wassily Kandinsky

Αφορμή για αυτή την στροφή στην ζωή του υπήρξαν δυο εμπειρίες: η μία, ήταν ένας πίνακας του ιμπρεσιονιστή Claude Monet, που τον έκανε να δει πως η χρήση του χρώματος και η σύνθεση της εικόνας ήταν σημαντικότερη της ρεαλιστικής αναπαράστασης του θέματος και η άλλη, το έργο του Wagner Lohengrin.

Η ιδιότητα της μουσικής να δημιουργεί μια σειρά συναισθημάτων στον άνθρωπο, χωρίς αυτά να είναι στενά συνδεδεμένα με το θέμα, ήταν αυτό που θέλησε να αποδώσει στα έργα του. Πίστευε πως η ζωγραφική θα έπρεπε να φτάσει σε εξίσου αφαιρετικό επίπεδο, όπου τα χρώματα θα αλληλεπιδρούσαν μεταξύ τους όπως οι νότες μιας μελωδίας.

Ο ίδιος ήταν συναισθητικός και για εκείνον τα χρώματα και οι ήχοι ήταν άρρηκτα συνδεδεμένοι σε μια κοινή εμπειρία.

Τα πρώτα έργα του είναι σαφώς επηρεασμένα από το κίνημα των ιμπρεσιονιστών, εύκολα αναγνωρίζει κανείς επιρροές από τον Cezanne, ενώ σε άλλα έργα αγγίζει σχεδόν τον Πουαντιλισμό και τον Φοβισμό.

Wassily Kandinsky | 1902 Old Town II

Wassily Kandinsky | 1903 Blue Rider

το 1908 και μετά, τα έργα του Kandinsky γίνονται σταδιακά λιγότερο παραστατικά. H γνωριμία του με τον Matisse προφανώς τον επηρέασε και στα σαράντα του πια, αφαιρεί κάθε αναγνωρίσιμη φόρμα από τα θέματα του, χρησιμοποιώντας το χρώμα ως μέσο έκφρασης.

Συνθέτει ένα χρωματικό λεξιλόγιο όπου π.χ. το γαλάζιο είναι ουράνιο χρώμα και δηλώνει ηρεμία, ενώ το κίτρινο στον αντίποδα του, δηλώνει ένταση και είναι τοξικό. Ο συνδυασμός τους, το πράσινο, είναι το σημείο όπου αλληλοεξουδετερώνονται, είναι η απόλυτη γαλήνη, χωρίς έντονα αισθήματα χαράς ή λύπης.

Με αντίστοιχο τρόπο ανέπτυξε την θεωρία του για τα χρώματα και τις νότες ή τα όργανα που αναπαριστούν. Το κίτρινο για παράδειγμα είναι το “ντο” σε μια τρομπέτα, ενώ το μαύρο είναι ο ήχος του πιάνο.

Wassily Kandinsky | 1908-1909 The Blue Mountain

Wassily Kandinsky | 1910 Untitled

1914, ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος τον αναγκάζει να επιστρέψει στην πατρίδα του, από όπου φεύγει και πάλι μετά την Οκτωβριανή επανάσταση το 1921, για να διδάξει στο περίφημο Bauhaus του Walter Gropius. Το 1921 και η επαφή του με το Bauhaus αποτέλεσαν ένα νέο σταθμό στην πορεία του. Οι συνθέσεις του αποτελούνται από όλο και καθαρότερες γραμμές και γεωμετρικές φόρμες, ενώ τα έντονα χρώματα δίνουν την θέση τους σε πιο μουντά. Ταυτόχρονα, επέκτεινε τη συνθετική θεωρία του στα γεωμετρικά αυτά σχήματα, όπου ο κύκλος είναι πιο γαλήνιος και αναπαριστά την ανθρώπινη ψυχή, ενώ η γραμμή πάντα προϊόν μιας συνεχούς, εναλλασσόμενης ή περιστροφικής δύναμης .

Wassily Kandinsky | 1921 Black Spot

τον Kandinsky η ζωγραφική ξεκινούσε μεν από το απτό και ορατό περιβάλλον, στόχος του όμως ήταν να το υπερβεί. Ήταν μια συνειδητή διαδικασία, που όμως εξαρτώταν πάντα από το υποσυνείδητο. Έτσι η αντίληψη του θέματος, το περιεχομένου ή ακόμα και η εμπειρία η ίδια του έργου στηρίζονται κατά πολύ σ’ αυτό που ο κάθε θεατής νιώθει κατά τη διάρκεια του έργου.

Ήταν μια συνειδητή διαδικασία, που όμως εξαρτώταν πάντα από το υποσυνείδητο. Έτσι το θέμα, το περιεχόμενο ή η εμπειρία του έργου εξαρτάται από αυτό που ο κάθε θεατής βλέπει και νιώθει μέσα στο έργο.

Αυτή η αλληλεπίδραση, είναι ο σκοπός του καλλιτέχνη: να ξυπνήσει συναισθήματα και να διεγείρει την φαντασία, επικοινωνώντας μη λεκτικά, αλλά με βάση το ένστικτο.

Wassily Kandinsky | Squares with concentric rings

More: