Φωτογραφία και τέχνη: οι 5 πιο ακριβές φωτογραφίες παγκοσμίως

Αλέξανδρε μ’ αρέσει η εισαγωγή σου — η πρώτη πρόταση, για την ακρίβεια. Αυτό το “τα γούστα είναι υποκειμενικά, πόσο μάλλον στην τέχνη“. Ως εδώ είναι που συμφωνούμε.

Από εκεί και πέρα όμως, μήπως μπερδεύεις τη συμπάθεια προς έναν καλλιτέχνη και τη γενικότερή του πορεία στον χώρο του με την αποδοχή μιας συγκεκριμένης δουλειάς του; Δεν κατακρίνω τον ίδιο ως άνθρωπο -προς Θεού!- ούτε ως “καλλιτέχνη” (το σύνολο του έργου του, δηλαδή, ή το πόσα χρήματα και χρόνο αφιερώνει για να το δημιουργήσει) ούτε φυσικά κι εσένα που σου αρέσει, αλλά μια πολύ απλή (και λογική) απάντηση στην λίστα επιτευγμάτων που παράθεσες δεν θα μπορούσε να είναι το “στ’ αρχίδια μου, εμένα η συγκεκριμένη φωτογραφία του δε μου άρεσε“;

Και αν τα γούστα είναι υποκειμενικά, πόσο μάλλον στην τέχνη, και αν την τέχνη την ορίζει ο ίδιος ο καλλιτέχνης, τότε ένα λογικό συμπέρασμα δεν θα ήταν πως ο κάθε Μπάμπης Σουγιάς έχει δικαίωμα να δηλώνει πως η Olympus του (και οποιαδήποτε άλλη μηχανή) βγάζει καλύτερες φωτογραφίες από αυτή του Gursky, ακόμη και αν η δεύτερη πουλήθηκε τρεις φορές συνολικά και κόστισε 12.5 εκ. δολάρια στους διάφορους αγοραστές της;

Συ είπας!

No sweat, το λάτρεψα το σχόλιο του Βοήθιου. Μακάρι έστω και το 1/100 των όσων διαβάζουν τα άρθρα μου κατέβαλλαν έστω και το 1/10 του κόπου του όταν σχολίαζαν. :)

Καλησπέρα Βοήθιε Παπαδόπουλε (παρεμπιπτόντως, ωραίο όνομα, να το χαίρεσαι!) και ευχαριστώ πολύ για τον εκ βαθέων σχολιασμό. Σπάνιο πράγμα τα μακρινάρια στις μέρες μας, πόσο μάλλον από ανθρώπους που αγαπάνε αυτό τ’ οποίο πραγματεύονται ή που έχουν skillz στο ψάξιμο. Και μια που κι εγώ αγαπάω την φωτογραφία ως ενασχόληση (και όχι κατ’ ανάγκη ως “τέχνη”), χαίρομαι διπλά που πήρες τον χρόνο να γράψεις την άποψή σου. Πάμε να δούμε τα σημεία που συμφωνούμε και τα σημεία που διαφωνούμε. Θα τα χωρίσω σε ό,τι αφορά τη φωτογραφία και το έργο του Gursky και σε ό,τι αφορά “την φωτογραφία και την τέχνη”.

Διαφωνείς -αν κατάλαβα καλά- στ’ ότι δεν έλαβα υπόψιν μου πως ο Gursky έχει από πίσω του ολόκληρη ομάδα, φωτογραφίζει με μηχανή μεγάλου φορμά, κάνει location scouting και τέλος, πως φωτογραφίζει σειρές και όχι μεμονωμένα καρέ ενώ εγώ έδειξα μόνο τις δύο φωτογραφίες του που πουλήθηκαν σε εξωφρενικά για εμένα, λογικά για κάποιους συλλέκτες ή μουσεία τιμές. Επίσης, σ’ ενοχλεί τ’ ότι δεν αναφέρω το μέγεθος των φωτογραφιών που πουλήθηκαν, που δεν θεωρώ την δήλωσή του για τον καταναλωτισμό ως κάτι το αρκετά εντυπωσιακό και που παραγνωρίζω την “δύναμη της τέχνης” γενικά. Θα μιλήσω/αναρωτηθώ για κάποια πραγματάκια λίγο φωναχτά εδώ, οπότε συγχώρεσέ με αν ο τόνος μου σου φανεί ειρωνικός ή απότομος.

Γιατί ακριβώς θα έπρεπε να μ’ ενδιαφέρει η ομάδα που πλαισιώνει τον κάθε φωτογράφο; Αν η δραστηριότητά του και τα φράγκα που βγάζει από τις πωλήσεις το επιτρέπουν, με ‘γειά του με χαρά του και μακάρι να συνεχίσει ο άνθρωπος να απασχολεί κόσμο γιατί το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα περνάει περίοδο κρίσης. Δεν είναι άγνωστες ιστορίες φωτογράφων που αναγκάστηκαν να περάσουν από πόλεμο και πείνα (βλ. τον φίλτατο Saudek) θα μου πεις και απ’ ό,τι είδαμε αποδίδουν καλύτερα. Ε, δεν το θεωρώ δα και ως επιχείρημα για την αξία των έργων του σε χρήματα τ’ ότι ξόδεψε χρήματα σε έμψυχο ή άψυχο υλικό για να τα δημιουργήσει. Όσον αφορά το input σε ηθική, προσπερνάω. Και οι γονείς μου μου δίνουν τρελό ηθικό boost, θα ‘πρεπε να πουλάω τις μουτζούρες μου πολύ πιο ακριβά;

Πάμε στις fancy μηχανές μεγάλου φορμά: τις γνωρίζω, τις εκτιμάω, θα μπορούσα να κάνω και έρωτα με ορισμένες από αυτές. Ξαναθύμισέ μου όμως: γιατί παίζουν ρόλο στο τελικό αποτέλεσμα; Επειδή είναι πιο μεγάλες; Υπάρχει κάποιο κρυφό τούνελ ανάμεσα σε μεγάλα πράγματα και υψηλές τιμές; Ακόμη και στα sex shops, την σήμερον ημέρα, πληρώνεις περισσότερα για τις μπαταρίες παρά για το μέγεθος του δονητή. Ναι, παράγουν μεγαλύτερο αρνητικό. Ναι, είναι πιο ζόρικες στον χειρισμό, αν πιστεύεις πως το διάφραγμα είναι παλιά μέθοδος αντισύλληψης και πως αρνητικά είναι μόνο τα σχόλια σε forums. Και ναι, λατρεύω τις μεγάλες εκτυπώσεις τους που αφήνουν να φανεί όλη η λεπτομέρεια. Σκέτη καύλα. Αλλά αν το θέμα μιας εικόνας είναι νεκρό, δε πα να ‘ναι και φύση, καμία λεπτομέρεια δεν το σώζει.

Ας δούμε λίγο και το location scouting — εντυπωσιακός όρος. Θα έπρεπε όμως όλοι να προσκυνήσουμε τον Gursky επειδή αφιερώνεται στο έργο του — ή επειδή οι συνεργάτες του αφιερώνονται στο δικό τους; Ή θα έπρεπε να δούμε το τελικό αποτέλεσμα; Αν οι ηθικά boosting συνεργάτες του και ο ίδιος είναι τόσο αφοσιωμένοι, γιατί καταλήγει να αφαιρεί κόσμο από τις φωτογραφίες του; Θα μου πεις “ήθελε να φωτογραφίσει το ποτάμι εκείνη τη συγκεκριμένη ώρα”, θα σου πω πως δεν εντυπωσιάζομαι — μπορούσε να αφοσιωθεί λίγο παραπάνω. Ας πούμε όσο αφοσιώθηκες εσύ στην έρευνα και στη σωστή γραφή του σχολίου σου.

Πάμε τώρα σε μεγέθη, σειρές, μουσεία. Αν τυπώσω μια φωτογραφία ανάξια σε μέγεθος Αιγυπτιακής Πυραμίδας προφανώς και θα εντυπωσιάσω κόσμο. Το ίδιο όμως θα συμβεί και αν εγείρω έναν δονητή σε μέγεθος πολυκατοικίας, για να επιστρέψω στο προηγούμενό μου παράδειγμα περί μεγέθους. Βλέπεις, το μέγεθος όντως έχει το κατιτίς του όταν βγαίνει πέρα από την ανθρώπινη αναλογία — το παιχνίδι είναι στημένο όμως. Κάθε τι με μη-ανθρώπινες διαστάσεις εντυπωσιάζει. Μας θυμίζει πόσο μικροί είμαστε, συνειδητά ή μη. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τις φωτογραφικές εκτυπώσεις. Ξέχνα το μέγεθος όμως, δες την ίδια την εικόνα. Αν την μίκραινες, θα είχε την ίδια σημασία; Αν, ας πούμε -κάνω μια παράλογη ερώτηση μάλλον- την μίκραινες αρκετά ώστε να χωρέσει σε μια οθόνη υπολογιστή, η εικόνα θα έδειχνε το ίδιο δυνατή; Ή χάνοντας όλο τον αρχικό εντυπωσιασμό του μεγέθους θα έμενε ξεφούσκωτη; Μου παραπονιέσαι πως δεν παρουσιάζω όλη τη σειρά για να έχει κάποιος τη πλήρη γνώμη, και ρωτάω κι εγώ: αγόρασε κάποιος ποτέ όλη τη σειρά; Αν ναι, μάλλον θα έκανε κάποιο άλλο ρεκόρ που θα του άξιζε αναφορά σε άλλο άρθρο, γιατί αυτό αφορούσε τις πωλήσεις μεμονωμένων φωτογραφιών με εξωπραγματικά ποσά αγοράς. Και, αν έχεις την εξοικείωση με τον κόσμο της κριτικής και αγοράς τέχνης που φαντάζομαι ότι έχεις, θα ξέρεις σίγουρα πολύ καλύτερα από εμένα πως μουσεία, συλλέκτες και gallery δεν συλλέγουν ή εκθέτουν ανάλογα με το τι “αρέσει” ή τι “αξίζει” μόνο. Το κάνουν και επειδή έχουν ένα επάγγελμα να συντηρήσουν. Ως άνθρωπος που αγαπάει την έκφραση, σε κάθε της μορφή, αυτό το βρίσκω ύπουλο.

Περί θεματολογίας, ένα από τα πιο αγαπημένα μου κομμάτια: αλήθεια, είδες όλα αυτά τα πράγματα σε μια φωτογραφία από ράφια σούπερ-μάρκετ; Δεν τα είδες γύρω σου; Αν τα είδες όντως, αν σου μίλησε τόσο η εικόνα, τότε ειλικρινά χαίρομαι. Και ελπίζω να χρησιμοποιήσεις αυτή τη φρέσκια φώτιση. Δεν σε ειρωνεύομαι, το πιστεύω πραγματικά. Για εμένα παρόμοιες φωτογραφίες μπαίνουν στην κατηγορία “cute”. Εξυπνούλικη ιδέα. Καθόλου άσχημη εκτέλεση. Ίσως αν την είχα σε δίμετρη έκδοση με +100 στο saturation να εντυπωσιαζόμουν και να ζαλιζόμουν από την πολυχρωμία του καπιταλισμού, αλλά αυτό το συζητήσαμε ήδη. Ως εικόνα, ως αποτύπωση πάνω σ’ ένα χαρτί ή μια οθόνη δεν μου φέρνει δα και οργασμό, ούτε σκέψης, ούτε συναισθήματος. Συνοψίζοντας για το έργο του Gursky: δεν με εντυπωσίασε. Δεν θεωρώ πως αξίζει τόσο πια. Είναι η γνώμη μου — προφανώς και έχεις το δικαίωμα να διαφωνήσεις με αυτήν, και χαίρομαι που το κάνεις. Δέχομαι πως ίσως αν τις δω από κοντά αλλάξω γνώμη, αν και δεν το θεωρώ και τόσο πιθανό. Απορρίπτω τις τεχνικές αντιρρήσεις σου για τη δουλειά του Gursky όχι επειδή δεν τις θεωρώ αξιόλογες, αλλά επειδή δεν τις θεωρώ αναγκαίες. Έχω δει θαυμάσια έργα από pinholes. Και ειλικρινά απορώ με το όλο φαινόμενο της “ακριβοπληρωμένης τέχνης”.

Το οποίο με φέρνει στις τελευταίες δύο παραγράφους σου, που έχουν πολύ, πολύ ζουμί για την όλη συζήτηση: την αναπαραγωγή των έργων και την προσωπικότητα του “καλλιτέχνη”. Συμφωνώ πως θα ‘πρεπε να κάνουμε ό,τι καλύτερο για να έχουμε πιστά αντίγραφα. Έψαξα πολύ για να βρω αντίγραφα όσο το δυνατόν καλύτερης ποιότητας στο διαδίκτυο, αλλά το γεγονός πως μιλάμε για έργα που καλοπληρώθηκαν δεν βοηθάει. Συμφωνώ πως ένα έργο χάνει από κόπια σε κόπια. Συμφωνώ πως ο όρος φωτογραφία είναι πολύ πλατύς. Αλλά μάντεψε τι: το ίδιο και ο όρος τέχνη. Για κάποιους τέχνη είναι μόνο το πρωτότυπο. Άλλοι συμβιβάζονται σε μια καλή κόπια κλασσικού πίνακα αγορασμένη στον δρόμο. Για εμένα τέχνη δεν υπάρχει καν, υπάρχει έκφραση. Η κινητήρια δύναμη πίσω από κάθε μοιρασιά εικόνας, κειμένου, ήχου. Εκφράζομαι. Βγάζω κάτι προς τα έξω. Αν αυτό το κάτι είναι αξιόλογο θα διαδοθεί, θα συζητηθεί, θα αξίζει ασχέτως μέσου αναπαραγωγής. Τα ρεμπέτικα παίζονται ακόμη και σήμερα, παρά τις άθλιες τους ηχογραφήσεις και τις μεταφορές από μπομπίνα σε μπομπίνα. Οι Hipstamatic πετάνε, κυριολεκτικά, και ορισμένες έχουν φτάσει να πωλούνται σε τσουχτερές τιμές. Αναρωτήθηκες ποτέ σου γιατί; Ή είναι σημαντικότερο να φέρουν την υπογραφή κάποιου γνωστού καλλιτέχνη ή κάποιας γκαλερί για να είναι αξιόλογες; Δεν αισθάνθηκα ποτέ μου την “μεταφυσική εμπειρία του να κοιτάζω χρώματα σ’ έναν πίνακα και το κόκκινο να ζει” και άλλες παρόμοιες αρλούμπες, ευτυχώς η δηλητηρίαση από αψέντι είναι πολλά χρόνια πίσω μας.

Και οι ομάδες, οι κύκλοι που κινείται ο κάθε καλλιτέχνης είναι αυτό: ομάδες. Κύκλοι. Η ίδια του η δουλειά τι λέει; Όλα τα υπόλοιπα είναι ενδιαφέροντα, δεν αντιλέγω, αλλά είναι metadata στο έργο του. Το έργο ζει χωρίς την περιγραφή του, χωρίς τον κύκλο όπως το JPEG ζει στο διαδίκτυο χωρίς τα metadata του. Το αντίστροφο, δυστυχώς για πολλούς, δεν ισχύει.

Συνοψίζοντας: για εμένα δεν υπάρχει τέχνη, ούτε και γίνεται η φωτογραφία να χαρακτηριστεί ανύπαρκτη.

Ίσως, ίσως. Δεν παίρνω όρκο. ;-)

Αν τα καταφέρεις, μη ξεχάσεις να πετάξεις καμιά πενταροδεκάρα στο Fridge που σου άνοιξε τα μάτια. :D

‘Νταξ’, μπορείς να πεις πως εκεί “προσπάθησε να μεταδώσει κάποιο μήνυμα” αλλά δεν θα σε πάρουν και πολλοί στα σοβαρά.

Έλα μου ντε — με την εξαίρεση της #4 που έχει όντως μια γαλήνια ομορφιά, ούτε εμένα μου άρεσε κάποια. Προσωπικά βρίσκω τις τιμές που τσίμπησαν παράλογες.