Τα 20 καλύτερα graphic novels όλων των εποχών!

α κόμιξ (ναι, με κς στο τέλος) δεν είναι μοναχά ο Μίκυ Μάους και ο Ποπάυ, ο Σεραφίνο (που τον θυμήθηκα δαύτον) και τα Κλασικά Εικονογραφημένα. Τα κόμιξ δεν αρχίζουν και τελειώνουν στους υπερ-ήρωες που βλέπουμε να μεταφέρονται, τις περισσότερες φορές με τραγικά αποτελέσματα, στο κινηματογραφικό πανί. Και μπορώ να συνεχίσω για αρκετή ώρα απαριθμώντας τι ΔΕΝ είναι τα κόμιξ. — Αυτό θα ήταν λάθος από μέρους μου.

Γιατί υπάρχουν τόσα όμορφα πράγματα που μπορείς να πεις για τα κόμιξ και να τα αποδείξεις δίνονταν στο κάθε καχύποπτο να διαβάσει κάποιο από τα κομψοτεχνήματα που θα αναφέρουμε παρακάτω. Τα κόμιξ είναι τέχνη. Είναι πάντρεμα τεχνών. Κι αν αυτό γίνεται κατανοητό και στον πιο αδαή όταν βλέπει τις εικόνες, η κορύφωση κρύβεται στα σενάρια, στις ιστορίες που κρύβονται πίσω από τα κουτάκια-κουτάκια και τα μπαλονάκια με λεξούλες (που έλεγε κάποτε μια ψυχή σε μια ελληνική ταινία). Γιατί εκεί που η λογοτεχνία ανταμώνει με την σκηνοθεσία βρίσκεται ήδη η ζωγραφική με τη φωτογραφία.

Τα 20 graphic novels που θα αναφέρουμε παρακάτω (όρος που πρωτακούστηκε το 1978) δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από τα καλύτερα βιβλία φαντασίας και όχι μόνο, που έχει διαβάσει η ανθρωπότητα. Δεν είναι ιστορίες για έφηβους που μένουν στο γκαράζ των γονιών τους (η αμερικάνικη εκδοχή), ούτε παιδάκια που παίζουν όλοι μέρα παιχνίδια στους υπολογιστές και έχουν τα μυαλά πάνω από το κεφάλι τους (η ελληνική εκδοχή). Τα 20 graphic novels για τα οποία θα σας μιλήσω, αλλά και εκατοντάδες άλλα, είναι ένα παράθυρο στον σύγχρονο κόσμο, μια διέξοδος για ανθρώπους που συνεχίζουν να ονειρεύονται… ακόμα κι εφιάλτες.

20/ A Contract with God

του Will Eisner

A Contract with God του Will Eisner

Ο δημιουργός στον οποίον χρωστάμε τον όρο graphic novel.

Το A Contract With God είναι η ηθογραφία μιας ταραγμένης εποχής των ΗΠΑ αλλά και τρεις βαθιά ανθρώπινες ιστορίες που ο απόηχος τους δεν καταλαγιάζει όσα χρόνια κι αν περάσουν. μΜια ρεαλιστική και διεισδυτική ματιά (ο Eisner ισχυριζόταν πως οι ιστορίες βασίζονταν σε αληθινά γεγονότα) που κανείς δεν είχε τολμήσει να τη μεταφέρει μέχρι τότε στα κόμιξ.

19/ 30 Days Of Night

των Steve Niles και Ben Templesmith

30 Days Of Night των Steve Niles και Ben Templesmith

Έχοντας ως φόντο μια απομονωμένη πόλη της Αλάσκα, όπου η νύχτα κρατάει, κάποια στιγμή του χρόνου, 30 μέρες, η ιστορία υφαίνει έναν κλειστοφοβικό και αποπνικτικό ιστό γεγονότων, που η παρουσία των μοντέρνων βρικολάκων είναι απλά το κερασάκι σε μια μακάβρια τούρτα που δεν θα δείξει έλεος σε κανέναν ακόμα κι όταν ο ήλιος θα ανατείλει ξανά.

18/ The Walking Dead

του Robert Kirkman

The Walking Dead του Robert Kirkman

Ναι, ιστορίες για νεκροζώντανους έχουν γραφτεί χιλιάδες, σε όλα τα είδη των τεχνών.

Πρώτη φορά όμως, και όχι μόνο στα κόμιξ, έχουμε να κάνουμε με ιστορίες καθημερινότητας σε έναν κόσμο που τα zombies είναι απλά αμέτρητα, κυβερνήσεις, στρατός και λοιπά σύμβολα του πολιτισμένου κόσμου έχουν αφανιστεί για πάντα και η επιβίωση είναι ένα παιχνίδι που οι ήρωες το παίζουν έχοντας αντιπάλους όχι μόνο τους νεκροζώντανους αλλά και όσους δεν έχουν ακόμα “αλλάξει” στρατόπεδο.

17/ The Invisibles

των Grant Morrison, Jill Tompson και Steve Yeowell

The Invisibles των Grant Morrison, Jill Tompson και Steve Yeowell

Σουρεαλιστικό, καυστικό, αιχμηρό ακόμα και στις νωθρές πολιτικές του θέσεις, το The Invisibles μιλάει για μία ομάδα, μια μυστική οργάνωση, που παρεμβαίνει αιώνες τώρα στην Ιστορία (έχοντας εξέχοντα μέλη στις τάξεις της όπως ο Λόρδος Βύρωνας) και πολεμάει όσους προσπαθούν να εμποδίσουν την ανθρώπινη εξέλιξη.

Βίαια Ουμανιστικό, καταγράφει μια σειρά ιστοριών που δεν στερούνται φαντασίας ούτε στο ελάχιστο.

16/ 100 Bullets

του Brian Azzarello

100 Bullets του Brian Azzarello

Ποιητικά άναρχο, βίαιο, ακροβατώντας στα όρια του δίκαιου και του απόλυτου χάους, η κεντρική φιγούρα όλων των ιστοριών υπόσχεται σε απλούς (ή όχι και τόσο απλούς) πολίτες πως μπορεί να τους βοηθήσει να πάρουν εκδίκηση από όποιον πιστεύουν πως τους έβλαψε στο παρελθόν. Ακόμα κι αν ο τρόπος εκδίκησης περιλαμβάνει δολοφονία, αυτός θα τους βγάλει καθαρούς.

Περίεργες ιστορίες, περίεργοι χαρακτήρες αλλά κοφτερά ηθικά διλήμματα.

15/ The Black Hole

του Charles Burns

The Black Hole του Charles Burns

Στα μέσα της δεκαετία του 1970. Σιάτλ. Προάστια. Μία ασθένεια, που μεταδίδεται μέσω του σεξ, έχει εξαπλωθεί σε μεγάλο αριθμό εφήβων. Τους παραμορφώνει ενώ δεν υπάρχει επιστροφή και γιατρειά όταν την κολλήσεις. Γνωρίζοντας τους ήρωες βλέπεις τους τρόπους που αντιμετωπίζουν την ασθένεια, την απέχθεια, τις εναλλαγές συναισθημάτων, το μίσος που μπορεί να φτάσει μέχρι τη δολοφονία. Το Black Hole είναι μια τρομερή ματιά πάνω στους φόβους και τις προκαταλήψεις, παρόλο που μιλάει για μια ασθένεια που παραπέμπει στο AIDS η ιστορία απέχει παρασάγκας από μια απλή κατήχηση και σε αφήνει να καταλάβεις πως ο Burns θέλει να θίξει ένα πλήθος θεμάτων.

14/ 300

του Frank Miller

300 του Frank Miller

Μπορεί να έχει χιλιοφορεθεί (εξαιτίας και της χοντροκομμένης μεταφοράς στον κινηματογράφο), μπορεί να έχει κατηγορηθεί ως φιλοπολεμική και εκτός πραγματικότητας ή ιστορικών αποδείξεων, όμως δεν μπορεί κανείς να παρακάμψει πως είναι μια αριστουργηματική αποτύπωση των γεγονότων των Θερμοπυλών.

Από όπου κι αν το πιάσεις “βρομάει” τέχνη: τα σχέδια, τα χρώματα, η εξέλιξη της δράσης. Όλα. Και δεν βρίσκετε τυχαία στην καρδιά ακόμα και των πιο “αθώων” φίλων των κόμιξ.

13/ Fables

του Bill Willingham

Fables του Bill Willingham

Μια τρομερά πρωτότυπη ιστορία παίρνει σάρκα και οστά από την πένα του Willingham. Οι ήρωες των θρύλων και των παραμυθιών έχουν εξοριστεί από τη γη τους και αναγκάζονται να βρουν στέγη στη σύγχρονη Νέα Υόρκη υποδυόμενοι τους απλούς πολίτες, διατηρώντας όμως τους μεταξύ τους δεσμούς. Όλα αυτά θα αλλάξουν με τρόπο σκληρό όταν μια δολοφονία θα τους βάλει όλους σε εγρήγορση.

Μαγευτικό όταν πρέπει, σκληρό όταν χρειάζεται, το Fables είναι μία από τις πιο πρωτότυπες ιστορίες των τελευταίων ετών.

12/ Box Office Poison

του Alex Robinson

Box Office Poison του Alex Robinson

Αυτοβιογραφικό, γραμμένο με ρυθμό και εξέλιξη που δε σε κάνει να βαρεθείς (παρότι πρόκειται στην ουσία για ιστορίες χαρακτήρων με μακροσκελείς διαλόγους), το Box Office Poison μιλάει για τις σχέσεις που έχουμε, εκείνες που χάσαμε κι εκείνες που θα έρθουν.

Εξιστορεί τις ημέρες καθημερινών ανθρώπων την ώρα που δουλεύουν, που κάνουν έρωτα, που μαλώνουν, που ζούνε το ελάχιστο της ζωής με τον καλύτερο τρόπο που μπορούνε. Αφοπλιστικά ρεαλιστικό σε παρασέρνει στις στιγμές του.

11/ From Hell

των Alan Moore, Eddie Campbell και Pete Mullins

From Hell των Alan Moore, Eddie Campbell και Pete Mullins

Έχοντας την υπογραφή του μεγαλύτερου συγγραφέα στο χώρο των κόμιξ, μία από τις θεωρίες για τον Τζακ τον Αντεροβγάλτη μετατρέπεται σε ένα ονειρικό ταξίδι στα στενά του Λονδίνου και όχι μόνο. Κατάβαση σε μια κόλαση από δέρμα και αίμα, όπιο και σταφύλια, το From Hell είναι δυνατό ακόμα και στις λεπτομέρειες. Ακόμα και στο μεστό ασπρόμαυρο σχέδιο του, στις απότομες γωνίες, στην κίνηση των ανθρώπων.

Το From Hell είναι αριστούργημα παραγνωρισμένο μοναχά γιατί ο δημιουργός του το ξεπέρασε. Τουλάχιστον δύο φορές!

10/ The Crow

του James O’ Barr

The Crow του James O’ Barr

Το κόμιξ ευαγγέλιο για μια ολόκληρη γενιά. Η καταραμένη ιστορία αγάπης, η εκδίκηση από τον τάφο, η τρομερή φιγούρα του ήρωα, η ποίηση, το σκοτεινό των πόλεων και των ψυχών.

Το Κοράκι μπορεί να δοξάστηκε δις με τη βοήθεια της ταινίας και την τραγική κατάληξη του πρωταγωνιστή Μπράντον Λι, δεν μειώνει όμως στο ελάχιστο τη δυναμική του πνεύματος και της ψυχής της ιστορίας όπως πρωτοαποτυπώθηκε από την πένα του James O’ Barr.

9/ Y: The Last Man

των Brain K. Vaughan και Pia Guerra

Y: The Last Man των Brain K. Vaughan και Pia Guerra

Το να είσαι ο τελευταίος άνθρωπος στη Γη το έχουμε δει σε όλες του τις εκφάνσεις. Το να είσαι ο τελευταίος ΑΝΤΡΑΣ στη Γη (εσύ και η μικρή σου μαϊμού), το τελευταίο χρωμόσωμα Υ που έχει μείνει ακέραιο μετά από μια μυστηριώδη πανδημία(;) που το εξολόθρευσε, δεν το είχαμε ξανασυναντήσει.

Αυτό το σύμπαν, που κυριαρχείται πια από αγανακτισμένες γυναίκες ρεπουμπλικάνους, αμαζόνες νέας κοπής και κάθε λογής τρέλα θηλυκή, είναι το σύμπαν που πρέπει να περπατήσει ο ήρωας μας για να βρει την απάντηση στο γιατί, απ’ όλους τους άντρες, επέζησε μόνο αυτός αλλά και ποιο απλά και αθώα πράγματα, όπως το με ποιον τρόπο θα ξαναβρεί την κοπέλα του!

8/ Sin City

του Frank Miller

Sin City του Frank Miller

Επεισόδια από μια πόλη που δεν συγχωρεί, δεν κοιμάται και δεν αφήνει κανέναν άλλον να κοιμηθεί. Μια πόλη που η ηθική της είναι θέματα της μίας νύχτας και οι άγγελοι του απογεύματος μετατρέπονται σε δαίμονες του πρωινού και τούμπαλιν. Ένας καμβάς εξαιρετικών χαρακτήρων, αμείλικτων τιμωρών και πανέμορφων γυναικών, οι ιστορίες του Miller έχουν κάτι από την τραγωδία της Αρχαίας Ελλάδας και λίγο από το αναπόφευκτο των Σαιξπηρικών δραμάτων. Σε τέλειες αναλογίες, χορογραφεί τη βία και χαλιναγωγεί τα συναισθήματα. Εξαιρετικό από όποια πλευρά κι αν το αντικρίσεις.

7/ Bone

του Jeff Smith

Bone του Jeff Smith

Παραμύθι αλλοτινών εποχών, με δράκους, σπαθιά, μάγους και βασιλιάδες, αλλά και μ’ ένα φευγάτο χιούμορ, μια ιδανική εικονογράφηση και μια ιστορία που δεν πάει χαμένη σε καμία από τις 1300-τόσες σελίδες της. Με κεντρικούς ήρωες τρεις εκ διαμέτρου αντίθετους χαρακτήρες (όχι ανθρώπους), οι οποίοι χαμένοι από τον δικό τους κόσμου, πέφτουν σε έναν άλλον που βρίσκεται λίγο πριν το σκοτάδι τον κυριεύσει.

Όλα ακούγονται κλισέ αλλά είναι τόσο, μα τόσο τρομακτικά διαφορετικά, που δεν θα χρειαστείτε παρά ελάχιστες σελίδες για να το διαπιστώσετε, κάνοντας αρχή από εκεί που ο ήρωας μας αναφωνεί: “Μα τόσο γρήγορα έρχεται ο χειμώνας σε αυτή την περιοχή;”

6/ Blankets

του Craig Thompson

Blankets του Craig Thompson

Αν ένα κόμιξ μέσα από αυτή τη λίστα, θα μπορούσε ακέραιο να περάσει στον κόσμο της λογοτεχνίας και να βγει αλώβητο από την αλλαγή, αυτό είναι το Blankets. Μία τρυφερή ιστορία ενηλικίωσης, αυτοβιογραφικού χαρακτήρα, που δεν προδίδεται σε κανένα σημείο της πλοκής της. Ούτε καν όταν αφήνει τις εικόνες να μιλήσουν και εξαφανίζει κάθε είδους διήγηση ή διάλογο.

Ο χρόνος κυλάει σε μία απομονωμένη περιοχή του Γουισκόνσιν και ο χειμώνας αφήνει το αποτύπωμα του πάνω σε δύο αδέρφια που προσπαθούν να μεγαλώσουν μέσα σε ένα απόμακρο οικογενειακό περιβάλλον με όπλα τη φαντασία τους και την ποίηση που αγριεύει εντός τους και τους βοηθάει να αντιμετωπίσουν τη νωθρότητα αλλά και τις τραγωδίες των ημερών.

5/ Persepolis

της Marjane Satrapi

Persepolis της Marjane Satrapi

Το κόμιξ που έκανε απίστευτα διάσημη της συγγραφέα της και απέδειξε πως και η Τεχεράνη μπορεί να έχει το χιούμορ της και ο δημιουργός την οξυδέρκεια να περιγράψει τα πιο τραγικά γεγονότα της περιοχής με έναν γλυκόπικρο τρόπο που δεν αφαιρεί τον τρόμο για τα όσα συνέβησαν αλλά ούτε σε εγκλωβίζει σε μία απεικόνιση ντοκιμενταρίστικης βίας και κατακραυγής.

Η Satrapi, εξιστορώντας τα παιδικά της χρόνια, προσπαθεί να κατανοήσει την πατρίδα της, να ρίξει δεσμούς με μία χώρα που έχει και τις γλυκές της γωνιές και δεν είναι απλά ένα παιχνίδι στα χέρια φονταμενταλιστών.

4/ V for Vendetta

των Alan Moore και David Lloyd

V for Vendetta των Alan Moore και David Lloyd

Ίσως, το πιο επικίνδυνο κόμιξ όλων των εποχών. Με μία σειρά ιδεών που τάσσονται ξεκάθαρα προς την αναρχία των όπλων αλλά και της αφύπνισης, θα μπορούσε κάλλιστα να περιγραφεί ως το 1984 των κόμιξ αν δεν ήταν κάτι πολύ περισσότερο από όλα αυτά. Γιατί ο μασκοφόρος, ανώνυμος ήρωας, που αποφασίζει να εναντιωθεί σε μία ολόκληρη κυβέρνηση πέρα για πέρα φασιστική και ελεγκτή κάθε κίνησης των πολιτών της, είναι το κρυφό όνειρο κάθε εκκολαπτόμενου επαναστάτη.

Φυσικά οι ίδιες ιδέες σε λάθος ανθρώπους μπορεί να λειτουργήσουν τελείως διαφορετικά (με τον άσχημο τρόπο), όμως ο Alan Moore δεν είναι εδώ για να πάρει την ευθύνη. Εκείνος έσπειρε τον σπόρο και όποιος κατάλαβε κατάλαβε.

Άλλωστε, οι ιδέες είναι αλεξίσφαιρες.

3/ Sandman

του Neil Gaiman

Sandman του Neil Gaiman

Δεν υπάρχει πιο αστείρευτη πηγή ιδεών, κόσμων και χαρακτήρων, από το μυαλό του Neil Gaiman. Ο Μορφέας, ο χαρακτήρας που του χάρισε την αναγνώριση και πιθανότατα την αιωνιότητα, δεν είναι απλά ο βασιλιάς του ονείρου. Είναι ο αεικίνητος ταξιδευτής μεταξύ της χώρας του ύπνου και της Γης, ένας τύπος που έχει για αδελφή το Θάνατο και που η παρουσία του είναι αισθητή από τις αρχές του σύμπαντος μέχρι τα βάθη της κόλασης.

Με εκπληκτικής σύλληψης ιστορίες, έχοντας ως φόντο κάθε γνωστή μυθολογία, αρχαία ιστορία, θρύλους και μύθους, το Sandman είναι μακράν η πιο ολοκληρωμένη σειρά graphic novels από τότε που ο προϊστορικός άνθρωπος ζωγράφισε τα πρώτα σχέδια σε σπηλιές!

2/ Maus

του Art Spiegelman

Maus του Art Spiegelman

Δεν ξέρω αν είναι το αληθινό της ιστορίας. Αν είναι ο τρόπος που διάλεξε να μιλήσει ο Spiegelman και τους ρόλους που διάλεξε να δώσει στους χαρακτήρες (ποντίκια οι Εβραίοι, γάτες οι Γερμανοί, Βάτραχοι οι Πολωνοί). Αν είναι η αμεσότητα της γραφής, το αιχμηρό των διαλόγων.

Ο συγγραφέας θα διηγηθεί την ιστορία του πατέρα του στα χρόνια του Ολοκαυτώματος, θα μιλήσει για τη σημερινή του σχέση με τον πατέρα του και τις αόρατες πληγές που αφήνει σε κάθε γενιά το παρελθόν της, αλλά κυρίως, θα δώσει με αφοπλιστικά ανατριχιαστικό τρόπο το στίγμα της εποχής. Χωρίς φανφάρες, χωρίς δράματα, θα βιώσεις μαζί του κάθε μέρα μερικών από τις πιο μαύρες σελίδες που έγραψε η ανθρωπότητα.

Το βραβείο Πούλιτζερ που ήρθε λίγο αργότερα ήταν απλά η επιβεβαίωση πως ο Spiegelman είχε πει ακριβώς αυτό που έπρεπε να ακούσει ο κόσμος.

1/ Watchmen

των Alan Moore, David Gibbons και John Higgins

Watchmen των Alan Moore, David Gibbons και John Higgins

Υπάρχουν τα κόμιξ, υπάρχει και το Watchmen. Υπάρχουν οι χιλιάδες ιστορίες με μασκοφόρους ήρωες, υπάρχει και το Watchmen. Υπάρχουν λογοτεχνικά βιβλία που προσπαθούν να φτιάξουν χαρακτήρες, να αποδώσουν πλοκή, να είναι ευφάνταστα σε κάθε τους σελίδα, υπάρχει και το Watchmen. Το μοναδικό κόμιξ που έχει βραβευτεί με το μεγαλύτερο βραβείο στη λογοτεχνία της φαντασίας, το Hugo Award, παραμένει επίκαιρο, λυτρωτικό, καταλυτικό στο πώς γράφονται τα κόμιξ από τη γέννηση του και μετά.

Μια ιστορία που εξελίσσεται σε μία εναλλακτική Αμερική (εκεί που ο Νίξον είναι ακόμα πλανητάρχης), με μασκοφόρους ήρωες που έχουν χάσει την αίγλη τους (ίσως και τα λογικά τους) και κάποια στιγμή αρχίζουν να δολοφονούνται για να φτάσουμε σε ένα από τα πιο δυνατά και ανατρεπτικά φινάλε όλων των εποχών σε οποιαδήποτε τέχνη (και που δεν έχει σχέση με το τέλος της κινηματογραφικής μεταφοράς). Θα μπορούσα να μιλάω ώρες για το τι άλλαξε το Watchmen στον τομέα των κόμιξ, τεχνικά και μόνο, αλλά τότε θα χρειαζόμασταν ολόκληρο το Fridge. Η μαγεία είναι εκεί έξω και σε περιμένει. Είναι ένα ξεφύλλισμα 400 περίπου σελίδων.

Μπορεί όλα τα παραπάνω κόμιξ να είναι εκπληκτικά και να σε παρασύρουν, όμως το ποτάμι θα σε βγάλει σε αυτή τη θάλασσα. Και μετά από αυτό, θα είναι άδικο να μην αγαπήσεις ολοκληρωτικά τα κόμιξ.

Σημείωση Α: Graphic novels ονομάζονται συνήθως οι ιστορίες που ξεφεύγουν από τις κλασικές φόρμες και κανόνες των συνηθισμένων κόμιξ, σε έκταση και σε θεματολογία. Οπότε δεν θα βρείτε στη λίστα μου ούτε Ντόναλτ Ντακ, ούτε Αστερίξ, ούτε Λούκι Λουκ (παρότι τους λατρεύω όλους) αλλά ούτε υπερ-ήρωες τύπου Superman, Batman, Spiderman κοκ μιας και θεωρώ τις ιστορίες τους τρομερά ξεπερασμένες (με ελάχιστες εξαιρέσεις όπως ο  Batman του Frank Miller ή του Alan Moore).

Σημείωση Β: Αρκετά από τα graphic novels που ανέφερα δεν είναι αυτοτελής ιστορίες αλλά σειρές ιστοριών με ένα κεντρικό ήρωα ή σενάριο.